BURHAN DOĞANÇAY (1929-2013)

BURHAN DOĞANÇAY (1929-2013)
Baskı, E.A. 1/2, imzalı.
Kağıt ölçüsü 107x78 cm
İmaj ölçüsü 60,5x83,5 cm

Ankaralı ressam Adil Doğançay’ın (1900-1990) oğlu olan Burhan Doğançay, ilk resim derslerini babasından ve ressam Arif Kaptan’dan aldı. Özellikle lise yıllarında bol bol desen çizerek zor bir teknik olan suluboyada kendini geliştirmeye çalıştı. Paris Üniversitesi’nde hukuk ve iktisat öğrenimi gören sanatçı, 1953 yılında hukuk doktorasını tamamladı. 1952-1953 yılları arasında da La Grande Chaumiere'de Sanat Kursları'na katılan Doğançay, yurda döndükten sonra 1956’da Ankara’daki Sanatseverler Derneği’nde ilk kişisel sergisini açtı. 1962 yılında resmi bir görevle New York’a gönderilen Doğançay, burada bulunduğu süre içinde resme olan tutkusunun ağır bastığını anlayarak görevinden ayrıldı ve New York’a yerleşerek 1964 yılından itibaren tamamen resim çalışmalarına yöneldi.

1965 yılında bir eseri New York-Guggenheim Müzesi tarafından satın alınan ressam, müze müdürü Thomas Messer’in desteği ile 1969 yılında Tamarind Litografi Atölyesi’nin bursunu almış ve burada ilk baskı çalışmalarını gerçekleştirmiştir. Duvar yüzeyine yazılmış bir yazı, yapılmış bir resim, yaptırılmış afişler, bunların iç içe geçen görünümleri Doğançay'ın sanatının görsel, estetik ve düşünsel açıdan çıkış noktasını oluşturmaktadır. 1965 yılından itibaren pek çok ülke dolaşan ressam gezdiği yerlerdeki duvarları incelemiş, içeriklerini belirleyerek fotoğraflarını çekmiştir. Bu çalışmaları, farklı teknik ve malzeme olanaklarını ya da anlatım biçimlerini kullanarak çeşitlendiren sanatçı, duvar sanatının sunduğu olanakları soyut resim anlayışı içinde çözümlemiş, ancak bunu yaparken de somut olaylardan yola çıkarak gerçekle ilişkisini koparmamıştır. Kent duvarları, sanatçının eserlerinde tekrarlanan bir tema olmasına rağmen, farklı teknikler ve üsluplar ile yorumlanmıştır. Ağırlıklı olarak kolaj ve biraz da fümaj tekniği ile çalışan Burhan Doğançay, çeşitli dizilerinde kapılara, renklere, grafttilere ve eserlerine dahil ettiği objelere göre duvarları yeniden üretmiştir. 1970 ve 1980’lerde yine kent duvarlarını yorumladığı, kendine özgü ‘Kurdele’ dizileriyle büyük ün kazanmıştır. Bunlar, kolajlı panoların tersine, düz kağıt şeritlerinden ve bunların hat benzeri gölgelerinden oluşan dizilerdir.

Burhan Doğançay, 1976 yılından itibaren ‘Dünya Duvarları’ projesi için çektiği diaların büyük bir bölümünü, ilk kez 1982 yılında Paris’te Georges Pompidou Merkezi’nde sergilemiştir. Sanatçı 1990’lı yılların başında oluşturduğu ‘İkili Realizm’ serisinde elbise, can simidi, sepet, ayakkabı, terlik, anahtar ve çivi gibi objeleri tuvale yapıştırıp bu nesnelerin gölgelerini boyamak suretiyle bir kompozisyon oluşturmuştur. ‘Ev Boyacıları’ dizisinde ise badanacıların duvara sürdüğü deneme boyalarından esinlenerek tuvale dikdörtgen renk lekeleri yapmış ve aralarını metrekare ve fiyat hesaplarıyla doldurmuştur. ‘Formula I’ dizisinde araba yarışları sırasında sürücünün dikkatini dağıtmaması amacıyla ilan panolarının siyahla kaplanmasından ilham alarak tuval üzerindeki figüratif ve soyut imgelerle, yapıştırdığı gerçek nesnelerin bir bölümünü siyah naylonla kapatmıştır.  ‘Grego’nun Duvarları’nda ise New York’un tuğla duvarlarında gördüğü Grego imzalı duvar yazılarından esinlenmiştir. Burhan Doğançay, 1992 yılında St. Petersburg’taki Rus Devlet Müzesi’nde açtığı sergiyle bu müzede sergi açan ilk yabancı sanatçı olmuştur. Aynı sergi daha sonra Moskova Sanatçılar Birliği’nde de sergilenmiştir.

1999 yılında Beyoğlu’ndaki beş katlı bir tarihi binayı satın alan sanatçı, 2004 yılında burada Türkiye'nin ilk kişisel modern sanat müzesi olan Doğançay Müzesi'ni açmıştır. İç mekanı müze standartlarına uygun şekilde dizayn edilen yapıda, sanatçının babası Adil Doğançay'a ayrılmış katın dışında kendisine ait eserler sergilenmektedir.

 

Deniz Çantay Armit

Yüksek Sanat Tarihçi

 

- ECZACIBAŞI SANAT ANSİKLOPEDİSİ, Yem Yayınevi, 1997.

-Antmen,Ahu, Doğançay-New York’un Mavi Duvarları, Türkiye İş Bankası, İstanbul, 2002.

 

http://www.dogancaymuseum.org/

 

https://www.guggenheim.org/artwork/artist/burhan-dogancay