AVNİ MEMEDOĞLU (1924-1998)

AVNİ MEMEDOĞLU (1924-1998)
Duralit üzeri yağlıboya, imzalı, 1979 tarihli, imzalı.
81x118 cm

1944 yılında, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümü’ne giren sanatçı, Seyfi Toray ve Cemal Tollu’nun öğrencisi oldu. 1953 yılında İzmir’e yerleşerek ilk kişisel sergisini ertesi yıl burada açtı. 1957 yılında İstanbul’a gelen sanatçı, bir süre reklamcılık ve tabelacılık yaptı. Daha sonra İstanbul Belediyesi İl İmar Müdürlüğü’nde çalıştı ve buradan emekli oldu.

Sanatın sosyal bir olay olduğunu düşünen Avni Memedoğlu,  sanatçının da topluma karşı sorumluluk hissiyle hareket etmesi gerektiğine inanır. Sanat yaşamı boyunca bu sorumluluğun bilincinde olduğunu ortaya koyan toplumsal gerçekçi üslupta eserler üreten ressam, çevresinde tanık olduğu ve gözlemlediği olayları eleştirel bir bakış açısıyla tuvaline yansıtır. Akademi yıllarında edindiği sağlam desen anlayışını kendi dünya görüşüyle harmanlayarak özgün tarzını ortaya koyar. Eserlerinde, özellikle emekçi kesimden insanların yaşamını yansıtmaya öncelik veren bir figür anlatımcılığı söz konusudur. Figürlerde kenar çizgilerini yitirmeyen ölçülü bir deformasyon, renkçi bir tutum ve yer yer nakışsı bir anlatım göze çarpar. Avni Memedoğlu, resim sanatımızda Ruhi Arel, Turgut Zaim gibi sanatçılarla başlayıp Neşet Günal, İbrahim Balaban, İrfan Ertel, Mümtaz Yener ve Nuri İyem gibi sanatçılarla devam eden toplumsal-gerçekçi sanat anlayışının temsilcileri arasında yer almaktadır. Toplumcu ve hümanist sanat anlayışını benimsemiştir.

Sanat ve siyasi yaşamı birbirine paralel olarak ilerleyen Avni Memedoğlu, gerek eserlerinde tercih ettiği konular, gerekse de siyasi görüşü nedeniyle sanat çevrelerinde ‘Komünist ressam’ ve ‘emeğin ressamı’ olarak tanınmıştır. 1944 yılında Türkiye Komünist Partisi ile yolu kesişen ressam, 1950’lerde tabloları nedeniyle tutuklanmıştır. Sanat yaşamı boyunca, 30 yapıtı nedeniyle yargılanan sanatçı, sonuçta hepsinden beraat etmiştir.  1962 yılında Türkiye İşçi Partisi’ne üye olarak partinin ilk üyeleri arasında yer almıştır. Memedoğlu, 1959 yılında, kendi deyimiyle “Tanzimat Dönemi’nden beri kökü dışarıda, öykünmeci sanat anlayışından son derece rahatsız olan” arkadaşları Nejat Tözge, Marta Tözge, Kemal İncesu, İhsan İncesu, Hikmet Aksüt ve Vahi İncesu ile birlikte Yenidal Grubu’nu kurmuştur.  Bu grup, yine kendi ifadesine göre, “ülkemizde ilk kez fantastik burjuva sanatına karşı reaksiyon olarak kurulmuş sosyalist realist bir grup”tur. İlk sergisini 1959 yılında, Beyoğlu Şehir Galerisi’nde açan Yenidal Grubu’nun, 1961 yılında Şehir Galerisi’nde açtıkları ikinci sergiye grubun kurucu üyeleri arasında yer almayan İbrahim Balaban da katılmıştır. Ancak bu sergi, eserler aracılığıyla komünizm propagandası yapıldığı gerekçesiyle birkaç gün sonra kapatılmış ve grup üyeleri 50 gün tutuklu kalmıştır.  Bu suçtan beraat etseler de grup üyeleri tekrar bir araya gelememiştir. Resim haricinde, şiirleriyle de tanınan Avni Memedoğlu, 1998 yılında İstanbul’da vefat etmiştir.

Deniz Çantay Armit

Yüksek Sanat Tarihçisi

KAYNAKÇA:

Politika-Sanat-Estetik Yolunda… Emeğin Ressamı Avni Memedoğlu Kitabı, Hazırlayan: Sırrı Öztürk, Sorun Yayınları, İstanbul, 1999

http://avnimemedoglu.com/

https://tr.wikipedia.org/wiki/Avni_Memedo%C4%9Fl

https://turkishpaintings.com/index.php?p=37&l=1&modPainters_artistDetailID=689